مدیریت آموزشی آینده‌محور؛ واکاوی ضرورت آینده‌پژوهی در نظام تعلیم و تربیت
کد مقاله : 1118-FUTURESTUDIES
نویسندگان
ایرج مهدی زاده، صادق حامدی نسب *
استادیار گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
چکیده مقاله
جهان معاصر با شتاب فزاینده تغییرات، ناپایداری و عدم‌قطعیت‌های گسترده در حوزه‌های اجتماعی، فناورانه و فرهنگی مواجه است؛ وضعیتی که پیش‌بینی خطی آینده را دشوار ساخته، اما ضرورت آمادگی آگاهانه برای مواجهه با آینده‌های متنوع را دوچندان می‌کند. در چنین شرایطی، نظام‌های آموزشی بیش از هر زمان دیگر نیازمند رویکردهایی هستند که بتوانند یادگیرندگان، معلمان و مدیران را برای زیستن و کنشگری مؤثر در آینده آماده سازند. از این‌رو، مدیریت آموزشی به‌عنوان رکن راهبری نظام تعلیم و تربیت، با چالش‌های بنیادینی در زمینه تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی، سازماندهی و ارزیابی عملکرد مواجه است. هدف این مقاله، واکاوی ضرورت آینده‌پژوهی در مدیریت آموزشی و تبیین مؤلفه‌های مدیریت آموزشی آینده‌محور در نظام تعلیم و تربیت است. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و به روش مروری توصیفی–تحلیلی و از طریق مطالعه اسنادی و کتابخانه‌ای انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که مدیریت آموزشی آینده‌محور مستلزم عبور از الگوهای سنتی و حرکت به‌سوی رویکردهایی نظیر تفکر راهبردی، برنامه‌ریزی آینده‌نگر، سناریونویسی، توجه به عدم‌قطعیت‌ها، ساختارهای سازمانی انعطاف‌پذیر (سلولی، شبکه‌ای) و بازاندیشی در شیوه‌های ارزشیابی عملکرد است. همچنین تأکید بر سرمایه انسانی، شایستگی‌های آینده‌محور مدیران و مشارکت فعال همه ذی‌نفعان آموزشی، از الزامات اساسی این رویکرد به‌شمار می‌رود. نتایج پژوهش حاکی از آن است که آینده‌پژوهی می‌تواند به‌عنوان چارچوبی راهبردی، زمینه‌ساز ارتقای کارایی و اثربخشی مدیریت آموزشی و آماده‌سازی نظام تعلیم و تربیت برای مواجهه خلاقانه با آینده‌های ممکن، محتمل و مطلوب باشد.
کلیدواژه ها
آینده‌پژوهی، آموزش و پرورش، مدیریت آموزشی، مدیریت آینده‌محور، سناریونویسی
وضعیت: پذیرفته شده برای ارسال فایل های ارائه پوستر