سیر تحول ابزارهای آموزشی در تاریخ تربیت معلم و دلالت‌های آن برای آینده
کد مقاله : 1050-FUTURESTUDIES
نویسندگان
حمید احمدی هدایت *1، جمیله یوسفی2
1استادیار گروه آموزش علوم تربیتی دانشگاه فرهنگیان،صندوق پستی 889-14665 تهران، ایران، .h.hedayat@cfu.ac.ir
2استادیار گروه آموزش تاریخ دانشگاه فرهنگیان،صندوق پستی 889-14665 تهران، ایران، .j.yousefi@cfu.ac.ir
چکیده مقاله
هم‌زمان با گذر نظام‌های آموزشی به عصر هوش مصنوعی، جایگاه هستی‌شناختی معلم دستخوش دگرگونی عمیقی شده است. هدف پژوهش حاضر بررسی سیر تبارشناختی ابزارهای آموزشی در تاریخ تربیت معلم ایران (از نظام سنتی مکتب‌خانه تا عصر دیجیتال) به‌منظور استخراج دلالت‌هایی برای تحقق آینده‌نگرانه‌ی سند تحول بنیادین آموزش و پرورش است. برای دستیابی به این هدف با اتخاذ رویکردی میان‌رشته‌ای، از تحلیل تاریخی-اسنادی برای ردیابی مسیر به‌کارگیری ابزارها در مراکز تربیت معلم ایران (دارالمعلمین و دانشگاه فرهنگیان) بهره می‌برد و آن را با تحلیل فلسفی-استنتاجی مبتنی بر فلسفه انتقادی تکنولوژی و چارچوب هنجاری تربیت اسلامی تلفیق می‌کند. یافته‌های تحلیل تاریخی بیانگر یک چرخش معرفت‌شناختی تدریجی از پداگوژی حکمت‌محور (که در آن معلم واسطه اصلی حقیقت بود) به پداگوژی تکنیک‌محور (که در آن معلم به‌طور فزاینده‌ای به‌عنوان اپراتور ابزارهای بیرونی تعریف می‌شود) است. نقد فلسفی نیز نشان می‌دهد که پذیرش غیرنقادانه ابزارهای دیجیتال مدرن، خطر ایجاد سلطه تکنولوژی را در پی دارد که با هدف سند تحول بنیادین مبنی بر پرورش معلم به‌ عنوان مربی و متعهد به حیات طیبه در تعارض است. نتیجه این که آینده تربیت معلم نیازمند یک تغییر پارادایم به سمت دوران «پسا-دیجیتال» است که در آن معلم آینده، نه سنت‌گرایی است که ابزارها را طرد می‌کند و نه تکنوکراتی است که برده‌ی آن‌ است. در عوض، او صاحب حکمت عملی است؛ مربی‌ای که از ابزارهای پیشرفته برای تکیه‌گاه‌سازی شناختی بهره می‌برد، اما از قلمرو انسانی و چهره‌به‌چهره برای رشد اخلاقی و معنوی پاسداری می‌کند.
کلیدواژه ها
تربیت معلم، تاریخ تربیت معلم، ابزارهای آموزشی، سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، آینده‌پژوهی
وضعیت: پذیرفته شده برای ارائه شفاهی